“พิพิธภัณฑ์ปานถนอม” ก้าวสู่พิพิธภัณฑ์ออนไลน์ คว้ารางวัล MUSEUM THAILAND AWARDS 2021 เปิดพื้นที่ให้เด็กเยาวชน-ชุมชนได้มีส่วนร่วม

“พิพิธภัณฑ์ปานถนอม” ก่อตั้งเมื่อวันที่ 2 เมษายน 2542 โดยมี อาจารย์ถนอม คงยิ้มละมัย ปัจจุบันอายุ 77 ปี ผู้มีเชื้อสายชาติพันธุ์ไทยทรงดำ ศิลปินดีเด่นระดับจังหวัดเพชรบุรี ข้าราชการบำนาญอดีตครูสังคมศึกษาโรงเรียนเขาย้อยวิทยา ผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ขึ้นที่บ้านพักอาศัย ตั้งอยู่หมู่ที่ 1 บ้านหนองจิก ตำบลหนองปรง อ.เขาย้อย จ.เพชรบุรี เป็นสถานที่เก็บรวบรวมและจัดแสดงสิ่งของเครื่องใช้ไม้สอย เครื่องแต่งกายที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของชาวไทยทรงดำ หรือ “โซ่ง” ตั้งแต่เกิดจนตาย เปิดบริการให้กับนักเรียน นักศึกษา และประชาชนทั่วไปที่สนใจได้มาศึกษาเรียนรู้และเป็นแหล่งรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับภูมิปัญญาของชาวไทยทรงดำในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี นับถึงวันนี้เป็นระยะเวลา 24 ปีกว่า

          อาจารย์ถนอมกล่าวว่า ในสมัยที่ตนยังสอนหนังสือที่โรงเรียนเขาย้อยวิทยาทางโรงเรียนได้ดำเนินการจัดตั้ง “ศูนย์ศิลปวัฒนธรรมไทยทรงดำ” ขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2539 ต่อมาได้ไปศึกษาดูงานพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จ.พิษณุโลก ที่เก็บรวบรวมสิ่งของเครื่องใช้ในอดีตจึงเป็นแรงบันดาลใจ ให้ทำพิพิธภัณฑ์ภายในบ้าน ประกอบกับเพื่อเป็นการอำนวยความสะดวกแก่ผู้ที่เดินทางมาศึกษาดูงานในช่วงวันหยุดเสาร์ อาทิตย์ จึงได้ใช้พื้นที่ภายในบ้านพักอาศัยจัดตั้งเป็น “พิพิธภัณฑ์ปานถนอม” มาจากชื่อของตนเองและสามี ช่วงแรกจัดแสดงเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายของชาวไทยทรงดำ ข้าวของเครื่องใช้ ชนิดต่าง ๆ มีทั้งสิ่งของเดิมภายในบ้าน มีผู้บริจาค รวมถึงบางชิ้นอาจารย์ถนอมได้เก็บมาจากป่าช้าในหมู่บ้านก็มี ต่อมาได้มีหน่วยงาน สถาบันการศึกษาต่าง ๆ เข้ามาช่วยจัดสิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ให้เป็นระเบียบหมวดหมู่ตามหลักพิพิธภัณฑ์เป็นลำดับขั้นตอนง่ายต่อการเยี่ยมชม

          นอกจากสิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของชาวไทยทรงดำแล้ว พิพิธภัณฑ์ปานถนอมยังเป็นพื้นที่เล่น – เรียนรู้ของเด็กในตำบลหนองปรงอีกด้วย น.ส.เนตรนภา รุ่มรวย หรือ “แร่” อายุ 25 ปี เยาวชนกลุ่มรักษ์หนองปรง ผู้จัดการพิพิธภัณฑ์ปานถนอม แร่เป็นลูกหลานเชื้อสายไทยทรงดำบ้านหนองปรง เธอวิ่งเล่นทำกิจกรรมที่บ้านอาจารย์ถนอมตั้งแต่เด็ก ๆ มีโอกาสพาเด็กกลุ่มรักษ์หนองปรงไปทำกิจกรรมในงานต่าง ๆ เช่น งานเพชรบุรีดีจัง งานพระนครคีรี เป็นต้น น.ส.เนตรนภา กล่าวว่า อาจารย์ถนอมได้เปิดโอกาสให้เด็ก ๆ ในชุมชนได้ใช้พื้นที่ในพิพิธภัณฑ์ปานถนอมบอกเล่าเรื่องราวที่เด็ก ๆ สนใจว่าด้วยการละเล่น ซึ่งก่อนหน้านี้อาจารย์ถนอมไปสอนเด็ก ๆ ที่โรงเรียนวัดหนองปรง และชักชวนให้เด็ก ๆ มาทำกิจกรรมผ่านการละเล่นที่สนุกสนาน ร้องเพลง การแสดงท่าทางประกอบ ส่วนตัวพิพิธภัณฑ์ก่อนหน้านี้ เด็ก ๆ มองว่า ยังไม่เป็นระเบียบมองดูน่ากลัว ซึ่งก็ได้นักวิชาการ อาจารย์มหาวิทยาลัยต่าง ๆ มาให้คำแนะนำในการจัดสิ่งของภายในพิพิธภัณฑ์ ขณะที่เด็ก ๆ เองสนใจด้านเทคโนโลยีดิจิทัล อยากทำพิพิธภัณฑ์ปานถนอมในรูปแบบออนไลน์ ได้รับการสนับสนุนจาก ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ ที่ใช้ชื่อว่า “นวนุรักษ์” เป็นแพลตฟอร์มการจัดเก็บและการบริหารจัดการข้อมูลทางวัฒนธรรมเพื่อให้ชุมชนหรือหน่วยงานสามารถจัดเก็บข้อมูลทางวัฒนธรรมในแพลตฟอร์มออนไลน์ได้ด้วยตนเอง

          “ช่วงสถานการณ์โควิด-19 ตั้งแต่ปี 2563 เด็ก ๆ กลุ่มรักษ์หนองปรงได้มีโอกาสเข้ารับการอบรมออนไลน์การจัดเก็บข้อมูลทางวัฒนธรรม ด้วยแพลตฟอร์มลงในระบบอินเทอร์เน็ต โดยการถ่ายภาพสิ่งของเครื่องใช้ ชื่อเรียก พร้อมคำอธิบาย รวมถึงสามารถจัดทำเป็น QR-CODE นับว่าเป็นเรื่องที่ดี เพราะสิ่งของที่อยู่ในพิพิธภัณฑ์บางชิ้นก็เริ่มเสื่อมสภาพตามระยะเวลา เป็นการเปิดโอกาสให้คนที่สนใจได้เข้ามาเยี่ยมเยียนพิพิธภัณฑ์ปานถนอมในรูปแบบออนไลน์ โดยในอนาคตหลังจากสถานการณ์ไวรัสโควิด-19 เริ่มคลี่คลายในทางที่ดี ทางเด็ก ๆ ได้เตรียมกิจกรรมแบบมีส่วนร่วมไว้ต้อนรับนักท่องเที่ยวที่สนใจเดินทางเข้ามาเที่ยวชมพิพิธภัณฑ์ปานถนอมด้วยเช่นกัน” น.ส.เนตรนภา กล่าว

                ล่าสุดเมื่อวันที่ 19 กันยายน 2564 “พิพิธภัณฑ์ปานถนอม” ได้รับรางวัล MUSEUM THAILAND AWARDS 2021 ประเภทพิพิธภัณฑ์ด้านชุมชนและท้องถิ่น รางวัลดีเด่นด้านการอนุรักษ์และสืบสาน และด้านความสัมพันธ์กับชุมชน จาก สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (มิวเซียมสยาม) หน่วยงานภายในของสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) ภายใต้สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี ได้ดำเนินการคัดเลือกพิพิธภัณฑ์และแหล่งเรียนรู้ในประเทศไทย เพื่อเข้ารับรางวัลพิพิธภัณฑ์ดีเด่นประจำปี พ.ศ. 2564 ซึ่งปีนี้ได้จัดขึ้นเป็นครั้งที่ 5 อีกทั้งสถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (มิวเซียมสยาม) ยังได้มอบรางวัลพิพิธภัณฑ์เพื่อชุมชนและสังคม หรือรางวัล The Best Museum for Community Awards ให้กับ “พิพิธภัณฑ์ปานถนอม” ที่มีส่วนร่วมกับชุมชนและสังคมในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19

                อาจารย์ถนอม กล่าวถึง 2 รางวัลนี้ว่า รู้สึกอิ่มเอมใจไม่น้อยกว่ารางวัลอื่นใด เพราะเป็นรางวัลของชุมชน โดยเฉพาะเด็กเยาวชน และโรงเรียนในชุมชนที่ได้ร่วมแรงร่วมใจกันปรับปรุงพิพิธภัณฑ์ปานถนอม สร้างการรับรู้สามารถเข้าถึงการเรียนรู้พิพิธภัณฑ์ออนไลน์ เพื่อเผยแพร่ความรู้ทั้งในประเทศและต่างประเทศ อีกทั้งภูมิใจในตัวลูกหลานไทยทรงดำทุกคน.

ขอบคุณภาพจากพิพิธภัณฑ์ปานถนอม

error: ขอสงวนสิทธิ์ ในการคัดลอกบทความ !!