ศัพท์ช่าง : เทือก

ผมมีความตั้งใจที่จะรวบรวมและเขียนอธิบายความรู้เกี่ยวกับศัพท์ช่างเพื่อเผยแพร่ความรู้ และภูมิปัญญาทางภาษา เบื้องต้นเลือกเฉพาะคำศัพท์ที่ใช้ในวงการช่างพื้นบ้านเมืองเพชรลงในคอมลัมน์ คำชวนคิด โดยตั้งใจจะเขียนให้ได้อ่านกันอยู่เรื่อย ๆ พยายามจะเขียนให้ได้สักเดือนละครั้ง หรือเมื่อมีโอกาสอันเหมาะสม และเพื่อให้การรวบรวมและจัดเก็บคำศัพท์ให้เป็นหมวดหมู่ ผมจะใช้หัวเรื่องว่า ศัพท์ช่าง : ………. แล้วก็ตามด้วยคำศัพท์ที่ต้องการจะกล่าวถึง

            ครั้งนี้ขอเสนอคำว่า เทือก

            เทือก ความหมายตามที่พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 นิยามไว้มี 2 ความหมาย คือ

            1. น. ที่ดินที่ไถและคราดแล้วทำให้เป็นโคลนเป็นตมเพื่อตกกล้า บ้างก็เรียกว่า ขี้เทือก มีความหมายโดยปริยายถึง พื้นที่เหยียบย่ำไปมาจนเลอะเทอะ เช่น ใช้เรียกสภาพของพื้นที่สัตว์เหยียบย่ำกันไว้จนเลอะเทอะ ว่าเทือก ตัวอย่างจาก นิราศใจแผ่นดิน ของ อาจารย์ทองใบ แท่นมณี ที่กล่าวถึงรอยเท้าสัตว์ป่าที่เหยียบย่ำไปทั่วบริเวณใกล้ ๆ กับที่นอนตอนที่เข้าป่าแก่งกระจาน

            ถึงน้ำซับสีชมพูดูประหลาด           เป็นแอ่งลาดลึกลุ่มเป็นหลุมหล่ม

มีโป่งใหญ่ไหลละลายขุ่นคล้ายตม              น้ำซับผสมสีเห็นเป็นชมพู

รอยเก้งกวางช้างกระทิงย่ำเป็นเทือก           ควายป่าเกลือกกลิ้งกลั้วรอยวัวหมู

พี่ศึกษารอยสัตว์เลือกคัดดู             อยากเรียนรู้เล็กก็เล่าให้เคยใจ

 (สรรพนาม พี่ คือ อาจารย์ทองใบ แท่นมณี ส่วน เล็ก คือ พรานป่าที่ร่วมเดินทางไปพร้อมกับ อาจารย์ทองใบ)

            เคยได้ยินคนใหญ่เรียกเด็กที่เล่นจนเนื้อตัวมอมแมมว่า เนื้อตัวเป็นเทือก คือ สกปรกมาก และก็ยังเคยถูบ้านโดยที่ซักผ้าถูไม่สะอาดก็จะทำให้พื้นกระดานแห้งมองเห็นเป็นขี้โคลน ก็เรียกว่า เทือก และบ่อยครั้งตอนเป็นเด็กมักจะถูกคนใหญ่ดุเอาว่าวิ่งเล่นบนพื้นที่สะอาดจนสกปรกว่า นวดจนเป็นเทือก แถมพูดจบไม่ทันขาดคำไม้เรียวก็ถึงก้นพอดีอย่างแม่นยำ

            อีกความหมาย 1 ที่พจนานุกรมฯ นิยามไว้ คือ ความหมายที่เป็นศัพท์ช่าง คือ วัสดุที่มีความเหนียว ใช้สำหรับติดสิ่งของต่าง ๆ เช่น เทือกรัก เทือกปูน

            เทือกปูน คือ ปูนปั้นผสมกับน้ำกาวจนเหลวใช้สำหรับเชื่อมปูน โดยจะช่างจะป้ายเทือกลงไปบนปูนเก่าจากนั้นก็ปั้นปูนใหม่ทับลงไป หรือ บางครั้งก็จะป้ายเทือกคล้ายกับโกลนลายเอาไว้ก่อน เมื่อถึงเวลาที่จะปั้นปูนจะได้มีที่ยึดเกาะ เรียกว่า ฝากเทือก หรือ ทำเทือก ถ้าไม่ทำเทือกไว้ปูนที่ปั้นใหม่ก็จะไม่ติดกับพื้นผนังหรือวัสดุที่ปั้น และจะหลุดร่อนออกมาเมื่อเวลาผ่านไป

            นอกจากนี้ เทือกปูน ยังทำหน้าที่เป็นกาวสำหรับต่อลายด้วย คือ เมื่อช่างปั้นลายจบลายหนึ่ง หรือ ปั้นจบช่อหนึ่ง ๆ ก็จะใช้เทือกนี้ป้ายลงไปที่รอยต่อนั้นเป็นช่วง ๆ ไป เพื่อเชื่อมตัวลายและเถาลายแต่ละส่วนให้ติดกันและต่อเนื่องกันไป

            ปัจจุบันเทคโนโลยีด้านการผลิตกาวสำเร็จรูปที่มีลักษณะเหลวเป็นน้ำ ได้เข้ามาแทนที่เทือกปูนอย่างกรรมวิธีโบราณ เพิ่มประสิทธิภาพและความสะดวกต่อการใช้งานมากขึ้น ช่างปั้นปูนส่วนใหญ่จึงนิยมหันมาใช้กาวสำเร็จรูปแทนที่จะใช้เทือกปูนอย่างช่างโบราณกันหมดแล้ว

error: ขอสงวนสิทธิ์ ในการคัดลอกบทความ !!