ใช้บน แก้บน

ความเชื่ออย่างหนึ่งในสังคมของผู้ที่นับถือและศรัทธาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ไม่ว่าจะมีตัวตนหรือไม่มีตัวตน มีทั้งที่สถิตอยู่ในป่า เขา ลำเนาไพร มีศักดิ์เป็นเทวดาอารักษ์ ถ้าอยู่ตามต้นไม้ก็เรียกว่า รุกขเทวดา บางครั้งก็ปลูกศาลเล็ก ๆ ให้อยู่อย่างที่พบได้ทั่วไป

       เมื่อคนต้องการที่พึ่งทางใจ ก็อาศัยการร้องขอต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์เพื่อบำรุงขวัญและกำลังใจของตนให้ดีขึ้น แม้จะช่วยได้มากบ้างน้อยบ้างก็ตามที การร้องขอต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยวิธีการบน หรือบางครั้งก็ใช้ว่า บนบานศาลกล่าว

       ครั้งเมื่อสำเร็จตามความปรารถนาแล้วก็ต้องทำตามที่ได้ให้สัตย์สัญญาไว้ เรียกว่า ใช้บน หรือ แก้บน

       คำว่า ใช้บน ดูจะเก่ากว่าคำว่า แก้บน ที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้

       หลักฐานที่พอจะหาได้ในขณะนี้ที่นำมาอ้างอิง คือ วรรณคดีเรื่องสมุทรโฆษ คำฉันท์ วรรณคดีสมัยอยุธยา มีการระบุไว้ตอนหนึ่งในเรื่อง คือ ตอนที่พระสมุทรโฆษและนางพินทุมดีใช้บน พระราชนิพนธ์ของสมเด็จพระนารายณ์ โดยนัยพิจารณาคำว่า แก้บำบวงพระ ว่าหมายถึง แก้บน ความว่า

                       ชอบเชิญสมเด็จท้าว   ไปกล่าวแก้บำบวงพระ

                จงแล้วอย่าลืมละ                               เยียวว่ากาลจลาจล

                       พระฟังน้องแก้วทูลกล              บอกเดิมได้บล

                แก่เทพบุตรบุญขจร

                       ปราโมทย์หฤทัยสาทร               พระกรโอบอร

                อนุชชวนลีลา

       อีกเรื่องที่นำมาใช้เป็นหลักฐานว่าเคยใช้คำว่า ใช้บน ร่วมกับ คำว่า แก้บน คือ บทละครเรื่องอิเหนา พระราชนิพนธ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตอน ท้าวกาหลังใช้บนที่เขาปันจะหรา ความว่า

                       เมื่อนั้น                                         ท้าวกาหลังสุริย์วงศ์นาถา

                จึงทูลเชิญทั้งสองพระพี่ยา             ไปประพาสคูหาให้สำราญ

                ชื่อว่าปันจะหราคิรี                           มีทั้งที่เทวสถาน

                เป็นหลักกาหลังมาช้านาน             ศักดิ์สิทธิ์เชี่ยวชาญมหิมา

                อยู่ริมฝั่งฟากทะเลทราย                   รอบรายล้วนพรรณบุหงา

                เคยไปสักการะบูชา                          ล่าไล่มฤคามาแต่ไร

                บัดนี้จะไปพลีกรรม์                          เทวัญสถิตกุหนุงใหญ่

                เมื่อครั้งศึกจะมาหราได้ว่าไว้          ให้มีชัยชนะแก่ไพรี

                จะแก้บนเนื้อเบื้อแลกระทิง            ทั้งมหิงส์เขาสุวรรณให้ถ้วนถี่

                อีกทั้งดุริยางคดนตรี                         จะมีบวงสรวงให้ครบครัน

…………..

                       เมื่อนั้น                         ทั้งสองพระบรมเชษฐา

                ครั้งได้ฟังพระอนุชา        แสนโสมนัสสาในพระทัย

                ซึ่งเจ้าจะไปไหว้วันทา     องค์ปาตาระกาหลาเป็นใหญ่

                จะใช้บนให้สิ้นมลทินใน ฝ่ายพี่ก็จะไปให้พร้อมกัน

…………..

                       เมื่อนั้น                                         สี่กษัตริย์ปัตหรามหาศาล

                ครั้นสำเร็จเสร็จใช้บนบาน              จะกลับคืนราชฐานเวียงชัย

                ถ้าดูตามความหมายของคำว่า ใช้ น่าจะหมายถึง ทดแทน หรือตอบแทน ส่วนคำว่า แก้ หมายถึง ทำให้หลุด หรือ พ้นไป เพราะการบนเท่ากับการผูกมัด เมื่อผูกไว้ก็ต้องไปแก้อย่าให้มีอะไรติดค้างกัน อย่างที่คนเก่า ๆ มักจะพูดกันติดปากว่า ตัดสินบาทขาดสินบน โดยเอาสิ่งของต่าง ๆ ไปตอบแทนให้ หรือ ใช้ให้ตามที่บนไว้ ทำนองนั้น

error: ขอสงวนสิทธิ์ ในการคัดลอกบทความ !!