สืบสานวิชาช่างในงานออกเมรุ

เจ้าคุณแคล้วพระเทพสุวรรณโมลี

วิจิตรงดงาม บำรุงงานช่างเมืองเพชร

ในการออกเมรุงานพระราชทานเพลิงศพ พระเทพสุวรรณโมลี (แคล้ว อุตฺตโม) อดีตที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๑๕ อดีตเจ้าอาวาสวัดมหาธาตุ วรวิหาร จัดขึ้นระหว่างวันที่ ๒๑ – ๒๔ เมษายน ๒๕๖๕ ณ เมรุชั่วคราววัดมหาธาตุ วรวิหาร ต.คลองกระแชง อ.เมือง จ.เพชรบุรี ในการนี้ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชทานเพลิงศพ ในวันเสาร์ ที่ ๒๓ เมษายน ๒๕๖๕ เวลา ๑๕.๐๐ น.  ตลอดระยะเวลาการดำเนินงานทั้งก่อนงาน ระหว่างการจัดเตรียมงานในครั้งนี้ คณะสงฆ์ วัดมหาธาตุ วรวิหาร นำโดย พระครูวาทีวรวัฒน์ (กล้า วีรรตโน) เจ้าอาวาสวัดมหาธาตุ วรวิหาร รองเจ้าคณะอำเภอเมืองเพชรบุรี ร่วมกับ คณะสงฆ์จังหวัดเพชรบุรี คณะศิษยานุศิษย์ ได้ดำเนินการจัดงานพระราชทานเพลิงศพด้วยความสมัครสมานสามัคคี เพื่อเป็นการอุทิศส่วนกุศลถวาย “ท่านเจ้าคุณแคล้ว” พระเทพสุวรรณโมลี ปูชนียบุคคลผู้มีคุณปการต่อวัดมหาธาตุฯ และจังหวัดเพชรบุรีได้อย่างสมเกียรติ

ประเพณีงานศพของชาวเมืองเพชรบุรีนิยมการจัดสร้าง “เมรุชั่วคราว” ใช้ในงานประกอบพิธีบำเพ็ญกุศลศพและฌาปนกิจศพผู้วายชนม์ โดยคณะช่างประจำวัดต่าง ๆ นำโดยเจ้าอาวาส คณะสงฆ์ คณะศิษย์ที่มีความรู้ความสามารถในงานช่าง ได้ร่วมกันออกแบบและจัดสร้างเมรุชั่วคราว ซึ่งต้องอาศัยความรู้ในงานช่างแขนงต่าง ๆ มากมาย ทั้งงานออกแบบ งานโครงสร้าง งานไม้ งานเขียนสี งานเครื่องสด ฯลฯ รวมถึงต้องใช้แรงงานคนจำนวนมากในการจัดสร้างเมรุชั่วคราว และเครื่องประกอบเมรุให้แล้วเสร็จลุล่วง

ผู้ช่วยศาสตราจารย์แสนประเสริฐ ปานเนียม อาจารย์สาขาวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ผู้ศึกษาประวัติความเป็นมาของเมรุเมืองเพชรบุรี กล่าวถึงคุณค่าในการจัดสร้าง
เมรุชั่วคราวว่า ในการจัดสร้างเมรุชั่วคราวขึ้นแต่ละครั้ง ถือได้ว่าเป็นการทำนุบำรุงวิชาช่างเมืองเพชร เนื่องจากการสร้างเมรุชั่วคราว หรือ “เมรุลอย” ต้องอาศัยวิชาช่างหลากหลายแขนง ตั้งแต่งานออกแบบ งานโครงสร้าง งานไม้ การเข้าไม้ เครื่องประกอบเมรุชนิดต่าง ๆ เช่น ภาพเขียนล่องถุนก็ต้องอาศัยช่างเขียนในการเขียนภาพ ตลอดจนลวดลายชิ้นไม้ส่วนต่าง ๆ ช่างไฟที่ต้องเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้อง ช่างเครื่องสด ช่างดอกไม้ ช่างแทงหยวก อย่างในงานออกเมรุพระราชทานเพลิงศพพระเทพสุวรรณโมลี มีการนำปูนปั้นสัตว์หิมพานต์มาประดับตกแต่งรอบเมรุ ทราบว่ามีการปั้นผลงานชิ้นใหม่ จึงเป็นการเปิดโอกาสให้ช่างได้แสดงฝีมือ ได้มีงานทำอย่างต่อเนื่อง

“กรมสมเด็จพระยาดำรงราชานุภาพตรัสในสาสน์สมเด็จไว้ว่าเมืองเพชรบุรียังนิยมสร้างเมรุเครื่องกระดาษ (เมรุชั่วคราว) จึงมีลักษณะการออกแบบอยู่สม่ำเสมอในเมืองเพชรบุรีเหตุที่มีช่างอยู่มากส่วนหนึ่งเพราะนิยมสร้างเมรุเนื่องจากการสร้างเมรุในอดีตเป็นการสร้างแล้วเผาในคราวเดียวกันหรือสร้างแล้วนำกลับมาใช้ใหม่โดยการปรับเปลี่ยนแบบไม่ให้ซ้ำกับของเดิม”

ผศ.แสนประเสริฐ กล่าวต่ออีกว่า การสร้างเมรุขึ้นใหม่นอกจากเป็นการบำรุงรักษางานช่างฝีมือเมืองเพชร ยังเป็นการเปิดโอกาสให้ช่างรุ่นใหม่หรือคนที่ไม่เคยทำได้เข้ามาฝึกฝน จะเห็นได้จากภาพเขียนล่องถุนเป็นฝีมือของกลุ่มช่างรุ่นใหม่เรียนศิลปะจากมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีได้มีพื้นที่ในการสร้างสรรค์ผลงาน กรณีช่างดอกไม้อาจจะมีคนทำเป็น ๑ – ๒ คน
แต่สามารถถ่ายทอดความรู้ไปยังคนอื่น ๆ ฝึกทำฝึกหัดจนเริ่มมีความเข้าใจก็สามารถพัฒนาฝีมือต่อไปได้ ต่อไปวัดมีงาน โรงเรียน ชุมชนจัดงานก็สามารถนำไปประยุกต์ปรับใช้ตามความเหมาะสม คนที่ไม่เป็นงานช่างก็สามารถทำได้ ขอให้มีคนทำหน้าที่ควบคุมงาน แจกแจงงาน ให้ทำให้เขียนให้แต้มสีตามที่บอก ถ้าคนทำเข้าใจ ชอบใจ เกิดมีใจรักก็สามารถพัฒนาฝีมือในงานครั้งต่อไป

ผศ.แสนประเสริฐ กล่าวเสริมอีกว่า ปัจจุบันเมรุชั่วคราว หรือเมรุลอยจะเป็นลักษณะเมรุเช่า เนื่องจากยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ สิ่งของต่าง ๆ สี กระดาษ วัสดุในการทำเมรุมีราคาเพิ่มสูงขึ้น การสร้างเมรุใช้ครั้งเดียวแล้วเผาทิ้ง หรือรื้อทิ้งจึงไม่คุ้มประโยชน์ การสร้างเมรุชั่วคราวลักษณะเมรุลอยที่สามารถเคลื่อนย้ายถอดประกอบใหม่ได้ สร้างแล้วสามารถนำไปใช้กับงานอื่น ๆ ได้อีก ๔ – ๕ ปี หรือมากกว่านั้น เป็นการประหยัดค่าใช้จ่าย

“การสร้างเมรุขึ้นใหม่ในแต่ละครั้งย่อมจะมีค่าใช้จ่าย ยิ่งปัจจุบันวัสดุสิ่งของมีราคาสูงมาก คนจึงนิยมเช่าเมรุลอยในการจัดงาน แต่ถ้าวัดไหน พอจะมีกำลังคน อาจจะไม่ต้องสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมด ใช้ฐานหรือโครงสร้างเดิม ทว่าปรับเปลี่ยนรูปแบบรูปลักษณ์ใหม่ ๆ ตามที่กรมสมเด็จพระยาดำรงฯ ตรัสไว้ว่า การทำขึ้นโดยปรับรูปแบบใหม่ ๆ ฝีมืองานช่างก็จะได้รับการดูแลรักษา ฝึกฝนฝีมือกันบ่อย ๆ ดังจะเห็นได้จากสมุดภาพเมรุเมืองเพชร คนในอดีตสร้างเมรุตามฐานะ ตามกำลังทรัพย์ ไม่ได้ทำเมรุหลังใหญ่โต ดังนั้นการสร้างเมรุลอยขึ้นใหม่จึงเป็นการทำนุบำรุงรักษางานช่างฝีมือจากรุ่นสู่รุ่น เป็นการสืบสานมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมให้ดำรงคงอยู่คู่เมืองเพชรสืบไป” ผศ.แสนประเสริฐ ปานเนียม กล่าว

นายกฤษดากร อินกงลาศ ช่างเมืองเพชรบุรี ลูกศิษย์วัดมหาธาตุฯ เป็นผู้หนึ่งที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลเรื่องงานประดับตกแต่งเมรุชั่วคราวงานพระราชทานเพลิงศพพระเทพสุวรรณโมลี กล่าวว่า ตามธรรมเนียมปฏิบัติของวัดมหาธาตุฯ เมื่ออดีตเจ้าอาวาสวัดมหาธาตุฯ มรณภาพจะมีการสร้างเมรุชั่วคราวหลังใหม่ จากภาพถ่ายเก่าของวัดมหาธาตุฯ จะเห็นว่า
ตั้งแต่ที่อดีตเจ้าอาวาสมรณภาพจะมีการสร้างเมรุขึ้นหลังใหม่มาต่อเนื่องภาพที่ปรากฏสมัย พระสุวรรณมุนี (ชิต ชิตรัตน์), พระเทพสุวรรณมุนี (ผัน สังข์นุช), พระธรรมรัตนดิลก (บุญรวม มีอารีย์) มีการสร้างเมรุชั่วคราวขึ้นหลังใหม่ รวมถึงในงานพระราชทานเพลิงศพ พระเทพสุวรรณโมลี (แคล้ว นาคปุรยานันท์) ถือว่าเป็นการสืบสานและเผยแพร่งานสกุลช่างเมืองเพชรบุรีให้คงอยู่และเป็นที่รู้จัก

            “งานแทงหยวก งานแกะสลักเครื่องสดที่ใช้งานศพ เป็นงานชั่วคราวที่ไม่ได้จัดทำกันบ่อยหนัก งานแทงหยวกครั้งนี้เป็นฝีมือของครอบครัวสุสุทธิ นำโดย ครูเต้ย วิริยะ สุสุทธิ บุตรชายของ ครูประสม สุสุทธิ มีความชำนิชำนาญประสบการณ์ในด้านศิลปะการแทงหยวก ขณะที่งานแกะสลักเครื่องสดประดับหยวกเป็นผลงานของคณะครูโรงเรียนคงคาราม นำโดย ครูกฤตยา โสมทัศน์ ครูศิลปะ และคณะครูกว่า ๒๐ คนได้ร่วมแรงร่วมใจในการแกะสลักผักผลไม้เป็นรูปต่าง ๆ โดยการสนับสนุนของ ผอ.บุญช่วย วาดวงศ์ ผอ.รร.คงคาราม ครูกฤตยาในอดีตได้มีโอกาสเรียนรู้งานแกะสลักเครื่องสดจาก ครูประสม สุสุทธิ ครูสาลี่ แสนสุด (น้องสาวครูประสม) จึงทำให้มีความรู้ความเข้าใจและนำมาถ่ายทอดให้กับคณะครูโรงเรียนคงคาราม สามารถแกะสลักเครื่องสดประดับหยวกได้อย่างงดงามและทันเวลา นอกจากนี้ยังมีคณะครูวิทยาลัยอาชีวศึกษาเพชรบุรีร้อยมาลัยดอกรักประกอบจิตกาธานได้อย่างงดงาม”

นอกจากงานแกะสลักเครื่องสด งานแทงหยวก ในการออกเมรุงานพระราชทานเพลิงศพในครั้งนี้ ยังมีใช้ผลงาน “ประติมากรรมปูนปั้นสัตว์หิมพานต์” ประดับตกแต่งฐานเมรุโดยรอบ ได้รับความร่วมมือจากคณะช่างปูนปั้นเมืองเพชร สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเพชรบุรีในการนำผลงานปูนปั้นสัตว์หิมพานต์มาประดับตกแต่งลักษณะการจำลองเขามอในป่าหิมพานต์ โดยมี นายโกสินทร์ บุตรเนียม ครูศิลปะโรงเรียนพรหมานุสรณ์ฯ และทีมงานช่วยกันเนรมิตเขามอใช้สำหรับ
จัดวางปูนปั้นสัตว์หิมพานต์ ในการนี้มี นายเอกลักษณ์ มิตรรัน ช่างปูนปั้นเพชรบุรีเชื้อสายไทยทรงดำ ได้ปั้นรูปวัวเพชรบุรีขึ้นใหม่สวมใส่เครื่องประดับต่าง ๆ ตั้งบริเวณด้านทิศใต้ด้านหน้าพลับพลาที่ประทับ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ให้พระองค์ได้ทอดพระเนตร ทราบว่าหลังจากนี้ทางคณะช่างเพชรบุรีมีโอกาสได้ถวายงานจัดทำป่าหิมพานต์ในงานเทศน์มหาชาติพระเวสสันดรชาดก ณ อุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (อุทยาน ร.๒)

            “การออกเมรุงานพระราชทานเพลิงศพท่านเจ้าคุณแคล้ว พระเทพสุวรรณโมลี (แคล้ว อุตฺตโม) นอกจากใช้ประกอบพิธีพระราชทานเพลิงศพ ยังเป็นการนำเสนอผลงานงานช่างเมืองเพชรให้เป็นที่ประจักษ์ จะกล่าวได้ว่างานนี้เปรียบเสมือนหอศิลป์ หรือแกลเลอรี่กลางแจ้งให้ช่างได้แสดงผลงาน เป็นการสืบสานและอนุรักษ์ภูมิปัญญางานช่างฝีมือท้องถิ่น รวมถึงมหรสพศิลปะการแสดงนาฏศิลป์ ดนตรีไทย ขณะเดียวกันก็เป็นแหล่งเรียนรู้ให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาขั้นตอนกระบวนการทำงานของช่างแขนง ส่วนตัวช่างเองก็มีความภาคภูมิใจที่ได้สร้างสรรค์ผลงานน้อมถวายแด่ท่านเจ้าคุณแคล้ว และถวายงานให้กรมสมเด็จพระเทพฯ ทอดพระเนตร เป็นเกียรติประวัติของตนเองที่ได้มีส่วนร่วมในงานครั้งนี้ นายกฤษดากร อินกงลาศ กล่าวในท้ายที่สุด.

error: ขอสงวนสิทธิ์ ในการคัดลอกบทความ !!