“สิกขา” “ศึกษา”

สิกขา กับ ศึกษา มีความหมายอย่างเดียวกัน หมายถึง การเล่าเรียน ฝึกฝน อบรม ต่างแต่เพียงว่า สิกขา เป็นภาษาบาลี ส่วน ศึกษา เป็นภาษาสันสกฤต

        ทั้ง สิกขา และ ศึกษา มีใช้กันทั่วไป แต่เราจะคุ้นกับคำว่า ศึกษา มากกว่า สิกขา

        คำว่า สิกขา จะพบได้บ่อยในกลุ่มภิกษุ นักบวชหรือผู้ที่ประพฤติศีล ที่ใช้กันติดปาก เช่น สิกขาบท ลาสิกขา อย่างในเรื่องพระอภัยมณี ที่กล่าวถึงพระโยคีที่เกาะแก้วพิสดาร ความว่า

        อันเกาะแก้วพิสดารสถานนี้        โภชนาสาลีก็มีถม

แต่คราวหลังครั้งสมุทรโคดม              มาสร้างสมสิกขาสมาทาน

        ตอนพระอภัยมณี กับ สินสมุทร ของบวชเรียนอยู่กับพระโยคี ความว่า

        กุมารว่าข้าจะบวชกับบิตุเรศ       เรียนไตรเพทถือศีลไม่กินของ

พระทรงธรรม์กรุณาให้คากรอง           ทั้งสองครองครบสิ้นด้วยยินดี

ผูกชฎาอาภรณ์โพกกระหวัด              ประคำซัดสวมมือเหมือนฤๅษี

มานั่งเรียงเคียงกันอัญชลี                 พระโยคีขัดสมาธิบนอาสน์รัตน์

แล้วอวยชัยให้ศีลห้าสถาผล               ตั้งแต่ต้นปาณาไม่ฆ่าสัตว์

ครั้นจบศีลสิกขาสารพัด                   หมั่นนมัสการเพลิงตะเกิงกอง

        อนึ่ง การบวชมีเจตนาหลัก คือ เรียนรู้พระธรรมวินัยรวมถึงความรู้อื่น ๆ เท่าที่จำเป็น เพราะเมื่อลาสิกขาออกไปแล้วก็จะได้มีความรู้ มีอาชีพพอเลี้ยงตัวเองได้ อย่างที่เมืองเพชรเห็นจะมีธรรมเนียมนี้ชัดเจน คือ มีวัดเป็นสำนักช่างต่าง ๆ พระที่อยู่ในวัดนั้น ๆ ก็ได้เรียนรู้วิชาชีพทางเชิงช่างติดตัวไปด้วย การบวชจึงไม่ใช่เพียงเป็นญาติกับพระศาสนาและสืบทอดศาสนาเท่านั้น แต่การบวชยังมีประโยชน์ด้านวิชาความรู้ด้วย จึงมีคำศัพท์ที่ได้ยินอยู่บ่อย ๆ ว่า บวชเรียน คือ บวชเพื่อเรียน

        บางคนบวชนานหลายพรรษา บางคนเมื่อครบพรรษาก็ลาสิกขาไปทำอย่างอื่น ๆ การลาสิกขา (หรือ ลาศึกษา) ที่ใช้เฉพาะภิกษุนั้นตามรูปศัพท์หมายถึง สิ้นสุดจากการเล่าเรียน แต่ที่ใช้กันทั่วไปก็คือใช้ในความหมายว่า สิ้นสุดจากความเป็นพระ ถ้าใช้เป็นภาษาปากก็ใช้ว่า สึก อย่างที่พูดเป็นภาษาปากว่า พระมหาไพรวัลย์สึกเสียแล้ว

        คำว่า สึก ที่ใช้ในภาษาไทยมีหลายความหมาย สึก 1 หมายถึง กร่อนไป เช่น สึกหรอ ตัวอย่าง ของใช้ไปนาน ๆ เข้า ก็สึกหรอ  สึกหรอ อาจนำไปใช้แสดงเจตนาปลอบประโลมว่าสิ่งที่ทำนั้นไม่ได้ก่อให้เกิดความเสียหาย เช่น เรื่องเล็กน้อยแค่นี้ไม่ถึงกับสึกหรออะไรหรอก

        สึก 2 หมายถึง การรู้ตัว ระลึกได้ เช่น รู้สึกตัว

        สึก 3 หมายถึง สิ้นสุดจากความเป็นพระ หากจะใช้ให้เต็มก็ต้องใช้ว่า ลาสิกขา หรือ ลาสิกขาบท ที่เขียนอธิบายก็เพื่อจะให้เห็นความเชื่อมโยงของคำว่า สิกขา กับ ศึกษา ลาสิกขา ลาศึกษา ซึ่งส่วนตัวคิดว่า เสียง สิก กับ สึก ก็น่าจะพอเห็นความเกี่ยวข้องกันอยู่บ้าง.

error: ขอสงวนสิทธิ์ ในการคัดลอกบทความ !!